Przecinek przed „niż” – czy przed „niż” stawiamy przecinek?

Słyszałem, że przed niż raz się stawia przecinek, a kiedy indziej nie. Czy to prawda? Kiedy stawiamy przecinek przed niż, a kiedy nie?

Tak, to prawda, przy czym trzeba tu zauważyć, że to nie niż wpływa na to, czy przecinek ma być, czy nie, ale budowa zdania. Częstym błędem jest uzależnianie interpunkcji od obecności w zdaniu takich czy innych spójników, tymczasem o interpunkcji decydują w głównej mierze względy składniowe.

Przecinek przed niż stawiamy więc w dwóch sytuacjach:

1. wtedy, gdy jest to spójnik wprowadzający zdanie podrzędne (a więc gdy drugie zdanie zawiera orzeczenie), np. Jesteś sympatyczniejszy, niż myślałam; Było ciekawej, niż się tego spodziewałem;
2. wtedy, gdy jest to spójnik wprowadzający równoważnik zdania (a więc pojawia się tam bezokolicznik), np.: Lepiej czasem milczeć, niż powiedzieć za dużo, Przyjemniej jest marzyć i myśleć o dziecku, niż je wychowywać, gdy już się pojawi.

Przecinka przed niż NIE stawia się natomiast w zdaniach pojedynczych, np.:

• Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu,
• Dzisiaj wyruszyliśmy wcześniej niż wczoraj,
• Zejdzie nam na tym dłużej niż pół godziny.

Identyczne zasady dotyczą synonimów słowa niż, czyli niźli oraz aniżeli.