„Więc”, „bowiem” – szyk przestawny

Czy zdania: Kochał ją, zgodził się więc wyrządzić jej tę przysługę oraz Pomówmy o motocyklach, Polskę po wojnie zmotoryzowały bowiem nie samochody, ale motocykle właśnie są poprawne? Chodzi mi o to „przesuwanie” spójników więc i bowiem. Czy można tak robić? A jeśli tak, to jak postawić przecinki w tych zdaniach? Czy tuż przed tymi spójnikami?

Na wstępie należy powiedzieć jedną rzecz wprost: w żadnym wypadku nie wolno stawiać przecinka przed takim „przesuniętym” spójnikiem. Interpunkcja zastosowana w przytaczanych przez Panią zdaniach jest bowiem (!) najzupełniej poprawna. Mamy tu do czynienia ze specyficznymi spójnikami, które charakteryzują się szykiem przestawnym, tzn. nie pojawiają się tuż na granicy dwóch zdań składowych. Niestety czasem sprawia to piszącym trudności, co może wynika z zasady często wpajanej uczniom, że przed pewnymi spójnikami przecinka się nie stawia, inne z kolei go wymagają. Takiej reguły nie ma, gdyż to nie spójniki decydują o interpunkcji, lecz budowa składniowa zdania. Tym samym możemy napisać: Kochał ją, zgodził się więc wyrządzić jej tę przysługę, jak również: Kochał ją, więc zgodził się wyrządzić jej tę przysługę (w obu przypadkach przecinek postawimy na granicy zdań składowych mimo przesunięcia więc).

Spójniki, które cechują się szykiem przestawnym, to m.in. więc, zatem, jednak, zaś, bowiem. Co więcej, tych dwóch ostatnich (zaś i bowiem) nie powinno się wręcz umiejscawiać na początku zdania podrzędnego. Cytowane przez Panią zdanie jest poprawne, gorzej zaś (!) wyglądałoby w takiej formie: Pomówmy o motocyklach, bowiem Polskę po wojnie zmotoryzowały nie samochody, ale motocykle właśnie. Wydaje się, że coraz mniej piszących przestrzega tej zasady i normatywiści powoli godzą się na taki szyk, choć zaznaczają, że jest to użycie spójnika mniej staranne, ale dopuszczalne.

Na marginesie jeszcze tylko dodam, że przysługę na ogół raczej wyświadczamy, a nie wyrządzamy. Poza tą drobnostką oba zdania są oczywiście poprawne – zarówno pod względem składniowym, jak interpunkcyjnym.