„Dokonać”, czyli „Moda językowa”, cz. XVIII

Wprawdzie do tej pory w cyklu Moda językowa omawialiśmy głównie wyrazy nadużywane w polszczyźnie ogólnej, ale nie znaczy to, że moda językowa nie dotyczy odmian środowiskowych języka polskiego – dość wspomnieć choćby o potocznej, ale niebywale ostatnio popularnej masakrze. Zamiast niej skupimy się dziś jednak na urzędniczym dokonywaniu.

Z owym dokonać sprawa jest dość prosta. To czasownik, który sam względnie rzadko występuje – częściej uzupełniany jest rzeczownikiem. Rzecz polega na tym, że to ów rzeczownik mógłby być orzeczeniem w zdaniu, a słówka dokonać można by się po prostu pozbyć. Zobrazujmy to przykładami:

dokonać zakupu = kupić,
dokonać analizy = zanalizować,
dokonać wyboru = wybrać,
dokonać zapłaty = zapłacić,
dokonać zamówienia = zamówić

i tak dalej, i tak dalej… Długo można by mnożyć przykłady. Oczywiście konstrukcje te są powszechnie używane w odmianach środowiskowych polszczyzny (szczególnie upodobali je sobie urzędnicy, którzy uwielbiają uprzykrzać nam życie wysyłaniem pism długości strony A4, a złożonych z jednego zdania…). Nie warto jednak przenosić ich do polszczyzny ogólnej, gdyż będą brzmiały po prostu nienaturalnie.

Co innego, gdy składnia zdania wymaga użycia tego słowa, np. mówiąc Wybór, którego dokonałeś, był bardzo dobry, nie możemy pozbyć się słowa dokonałeś. Inna sprawa, że można powiedzieć: Twój wybór był bardzo dobry, ale nie będziemy tu wnikać w stylistyczne niuanse.

Jeśli więc decydujemy się z jakichkolwiek powodów na użycie wyrazu dokonać, to koniecznie pamiętajmy, że ma on wyłącznie rekcję dopełniaczową (nigdy biernikową!), tzn. mówimy wyłącznie:

dokonałem zakupu (nie: zakup),
dokonałem analizy (nie: analizę) itd.

oraz:

Wybór, którego (nie: który) dokonałeś…
Zakup, którego (nie: który) dokonałeś…

Poprzedni artykuł z serii: „Full light żywiecki”, czyli „Moda językowa”, cz. XVII

Następny artykuł z serii: „Kultowy”, czyli „Moda językowa”, cz. XIX