Myślnik (pauza), półpauza i dywiz (łącznik) – czym się różnią i jak je stosować?

W piśmie można spotkać aż 3 rodzaje poziomych kresek – są to myślnik (inaczej: pauza), półpauza i dywiz (inaczej: łącznik). Ta różnorodność kresek nastręcza wielu kłopotów z ich użyciem, dlatego poświęcimy im dziś nieco uwagi.

1. Myślnik (czasem nazywany pauzą): —

Kombinacja klawiszy: [ctrl] + [alt] + [num -]

Myślnik jest najdłuższą kreską. Pełni on funkcję znaku międzywyrazowego, dlatego nie stosuje się go wewnątrz wyrazów, ale pomiędzy nimi, np. Myślnik czy pauza — oto jest pytanie!

2. Półpauza: –

Kombinacja klawiszy: [ctrl] + [num -]

Jest ona o połowę krótsza od myślnika, choć bardzo często go zastępuje. W internecie bardzo rzadko można spotkać myślnik o pełnej długości – niemal zawsze jego funkcję pełni półpauza (konwencję taką przyjęliśmy również na eKorekcie). Zresztą nawet Word zmienia dywiz na półpauzę, o ile tylko otoczymy go spacjami z obu stron.

Poza tym, że półpauza może zastępować myślnik, stosuje się ją też np. przy określaniu pewnych przedziałów, np. lata 2009–2010, s. 1–3, t. I–II, choć spotyka się też zapisy z dywizem: lata 2009-2010, s. 1-3, t. I-II.

Można więc rzec, że półpauza jest znakiem uniwersalnym – może pełnić funkcję i myślnika, i dywizu. Co ciekawe, półpauza jest znakiem dość nowym w polskiej typografii – została zapożyczona z typografii anglosaskiej, odkąd na świecie zaczął upowszechniać się cyfrowy skład tekstu. Obecnie coraz częściej, nawet w publikacjach wydawanych drukiem, półpauza zastępuje myślnik (szczególnie w przypadku wąskiego łamu). Powodem jest m.in. to, że myślnik nie wygląda estetycznie, gdy kolumna jest wąska, a do tego dochodzi np. dialog powieściowy, który każdorazowo wymaga użycia myślnika przy nowej wypowiedzi bohatera (stąd też myślnik nazywa się czasem pauzą dialogową).

Tendencja ta może sprawić, że w ciągu kilku dziesięcioleci półpauza wyprze myślnik na dobre, tym bardziej że może ona pełnić wszystkie funkcje myślnika.

3. Dywiz (lub inaczej: łącznik): -

Klawisz: [num -] albo [-] – klawisz umieszczony koło cyfry 0­ na górze klawiatury.

To najkrótsza kreska. Tworzy ona przede wszystkim różnego rodzaju złożenia, jak np. czarno-biały, czary-mary, wańka-wstańka, Bielsko-Biała czy Gdańsk-Osowa.

Jeżeli zaś chodzi o spacje wokół poszczególnych kresek, to tylko myślnik (—) otaczamy spacjami, np.:

Myślnik — to najdłuższa kreska w typografii.

Ewentualnie, jeżeli półpauza pełni funkcję myślnika, to również otaczamy ją spacjami.

Myślnik – to najdłuższa kreska w typografii.

Dywiz zaś NIGDY nie ma spacji wokół siebie.

Jednym słowem, poziome kreseczki otaczamy spacjami wtedy, gdy znajdują się między osobnymi wyrazami, a jeśli są częścią różnorakich złożeń – spacje pomijamy.