Beztroskie łączenie przyimków

„Pójdziemy na pizzę przed czy po kinie?”, „Sprawdź pod lub obok szafki”, „Zrobię to jeszcze przed albo w trakcie pracy” – czy to poprawne zdania? Niestety nie, mimo że słyszy się na co dzień tego typu konstrukcje składniowe. Co jest z nimi nie tak?

Może najpierw poprawmy przytoczone zdania:

• Pójdziemy na pizzę przed kinem czy po nim?,
• Sprawdź pod szafką lub obok niej,
• Zrobię to jeszcze przed pracą albo w trakcie niej.

Musimy pamiętać, że przyimki i wyrażenia przyimkowe (przed, po, pod, obok, przed, w trakcie i wiele, wiele innych) narzucają rzeczownikowi konkretny przypadek, przy czym każdy przyimek wymaga jednego, konkretnego przypadka, np.: przed i pod – narzędnika, po – miejscownika, obok i w trakcie – dopełniacza.

Oczywiście niemożliwe jest łączenie przyimków, które wymagają od rzeczownika różnych przypadków, bo powstaną wtedy konstrukcje zwyczajnie niegramatyczne (poniżej oznaczyłem je gwiazdką):

• Pójdziemy na pizzę przed czy po kinie? = *przed kinie,
• Sprawdź pod lub obok szafki = *pod szafki,
• Zrobię to jeszcze przed albo w trakcie pracy = *przed pracy.

Najprostszym sposobem, by uniknąć takiego błędu, jest rozpisanie zdania, tak jak zrobiliśmy to wyżej (żeby nie powtarzać rzeczownika, zastępujemy go wtedy odpowiednim zaimkiem osobowym – nim lub niej).

Jeżeli zaś przyimki wymagają tych samych przypadków, to oczywiście możemy je umieścić obok siebie, np. Nie ma różnicy, czy ustawisz to pod czy nad tą półką (= pod półką, nad półką).